Pan, Anadolu Efsaneler, Halikarnas Balıkçısı

 

PAN

Hermes Priapos ile ne denli akraba idiyse, Pan da hem Hermes’e, hem de Marsyas’a o denli yakındı…

Çünkü Pan, Marsyas’a kadar, hem de üç telli liri icat ederek onu Apollon’a veren Hermes kadar müzikseverdir. Pan yedi düdüklü flütü icat etmişti. Bu düdük hakkındaki Syrinks efsanesini daha önce anlatmıştık. Burada bu efsanenin bir başka biçimini veriyoruz. (Aynı efsanenin çeşitleri önemlidir. Çünkü zamanla insanların duygularının nasıl değişmiş olduğunu gösterir.) Pan bir gün, peri kızı Syrinks’i kovalar, kız kurtulmak için kendini saza çevirir. Pan o sazdan flütü yapar ve yoksul yoksul öttürür.

Pan, Hermes’in oğludur.

Boynuzlu, belinden aşağısı keçi, saçı sakalı karışık bir yaban ve ıssız yerler tanrısıdır. Kuş uçmaz, kervan geçmez ıssızlıklarda insanın tüylerini ürperten korku —yani panik— ondan, yani Pan’dan gelir. Kendisi dağlarda, vadilerde perileri kovalar, danslarda onlara yönetmenlik ederdi. Bir gün, Pitys adlı bir peri kızına âşık olmuştu. Poyraz fırtınası Boreas (poyraz sözcüğü bu tanrıdandır) kızı zorla elinden almaya çalışır. Yeryüzü kıza acır ve onu çam ağacına döndürür. O perinin ruhunu simgeleyen çamlar onun için poyraz esince inler. Ama Pan’ı her zaman uykusunda gölgeler.

Plutarkhos’un anlattığına göre, İmparator Tiberius çağında yolcu yüklü bir gemi geceleyin Ege’de yol alıyordu. Anadolu kıyısının adalarına yaklaşınca, rüzgâr birdenbire kesildi. Denizde ve çevrede çıt yoktu. Birdenbire bir ses «Tammuz! Tammuz» diye çağırdı. Üçüncü çağırışta gemi kaptanı cevap verdi. Gizemli ses, kayık belirli bir noktada kıyıya daha çok yanaşınca, «Büyük tanrı Pan öldü!» diye bağırmasını buyurdu. Gemide korkudan hepsinin tüyleri ürperdi. Söylenilen noktaya gelinince rüzgâr esmekte devam ederse, ses çıkarılmadan öteye geçilmesine, rüzgâr kesilirse uyarıldığı gibi bağırılmasma karar verildi. Ne var ki; o yere varılınca rüzgâr söndü. Kaptan bütün gücü ve kuvvetiyle, «Büyük Pan öldü!» diye bağırdı. Birdenbire her yandan acı acı çığlıklar, hıçkırmalar duyuldu. Sanki bu ölümden bütün yamaçlar, dağlar, taşlar, ağaçlar etkilenmişti. Üzgündüler. İmparator, gemide bulunanların sorguya çekilmesini buyurdu. Ama bir sonuç çıkmadı. Bu olay Hıristiyanlığın doğması ve eski âlemin bundan dolayı ölmesiyle ilgili göründü. Pan böylece öldü. Onunla birlikte periler, tanrılar, satirler ve santorlar hep tarihe karıştı.

Pan’ın tıpkı Marsyas gibi müzik alanında Apollon’a meydan okuması vardır. Bu müzik yarışmasında hakem Kral Midas idi.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s