Amazonlar

AMAZONLAR

Yunanlılar, bu savaşçı kadın topluluğunun, uzak bir zamanda, mitik dönemin sınırlarında ve/veya dünyanın uçlarında, hudutlarda yaşadığına her zaman inanmışlardır. Plutarkhos (Pompeus’un Yaşamı, 35) Pompeus’un Mithridates’e karşı seferi sırasında, Romalıların Kafkasyalı dağlılarla yaptıkları bir çarpışmanın ertesinde, savaş alanında “Amazonlara ait kalkan ve bağcıklı potinler” bulduklarından sözeder. Amazonların Theseus zamanında Attika’ya yapabilecekleri olası saldırıların güzergâhını da ciddiyetle inceler (Theseus’un Yaşamı, 26-28). Bazı çağdaş yazarlar, Herodotos’un Sauromatların ataları Amazonlarla ilgili yazılarında bazı tarihsel olayların izini bulurlarken farklı bir şekilde düşünmezler.

Aslında Amazonlar miti, Yunanlılara üçlü bir başkalığın özelliklerini birbirleriyle bağlantılandırma ve çeşitlendirme imkânı vermiştir: Amazonlar barbardırlar; kadındırlar, bir Yunanlı için bu, hayvansılığa ilişkindir; ve Amazonlar Homeros’tan beri “kadın-adamlar” (antianeirai) olarak kabul edilirler (İlyada ,VI, 186).

Bu da anti- önekinin iki anlamı üzerinde oynayarak onların “erkeklere eşit” ve “erkeklere düşman” olduğunu söylemektir. Ayrıca, bu korkunç savaşçılara karşı düzenlenen sefer, genç erkeği savaşçı mertebesine yükseltmektedir.

Amazonlar barbardırlar ve denizciliği bilmezler (Herodotos, IV, 110); tahılları tanımazlar (Diodoros, III, 53); etoburdurlar (kreoboroi, Aiskhylos, Yakaran Kadınlar, 287); her zaman atlıdırlar ve savaş arabası kullanmazıar; barbarların ta kendisi olan İskitlerin ülkesinden de ötede yaşadıkları söylenir. Herodotos’un (IV, 110 vd.) anlatısında bütün açıklığıyla görüldüğü gibi, bu savaşçı kadınlar kendileriyle çarpışanları farklı bir davranışta bulunmaya zorlarlar: Yunanlılar bunları bir çarpışma sonucunda teslim alınca gemilerine götürürler. Amazonlar da “erkek katili” (androktonoi) sözünü doğrulamak ister gibi ilk fırsatta gemideki bütün erkekleri öldürürler. İskitler, ülkelerine yanaşan bu kadınlarla savaşa tutuşurlar. Önceleri Amazonları erkek sanan İskitler bir süre sonra düştükleri yanılgıyı anlarlar ve savaş, yerini sevişmeye bırakır. Aslında burada evcilleştirmeden sözetmek gerekir: Herodotos ‘un kullandığı sözcük tam olarak “öğürleştirıne, alıştırma” anlamındadır. Savaşçıların en genç olanları Amozanlara vahşi bir hayvana yaklaşır gibi yavaş yavaş yaklaşırlar ve sonunda onlarla birleşirler. Böylece savaşın yapamadığını sevişme yapar. Çünkü “erkek düşmanları” aynı zamanda “erkekler için kadın” dırlar (philandroi, Plutarkhos, Theseus, 26) ve bu genç İskitlerle açık havada öğle güneşi altında sevişmeyi azımsanmayacak bir zafer olarak algılarlar. Bununla birlikte iskitlerin elde ettiği başarı tam bir zafer değildir: Amazonlarla birleşirlerken niyetleri, Herodotos’a göre, çocuk yapmaktır; daha doğrusu ileride iyi savaşçılar olacak İskit oğlanları doğurtturmaktır. Oysa, hikayenin sonunda Amazonlar evliliği kabul etseler de kocalarına kendi yaşam biçimlerini dayatırlar ve onları ülkelerinden uzağa, Tanais’in (Don ırmağı) ötesine götürürler. İskitlerle Amazonların birleşmesinden, kadınları savaşçı olan Sauromat halkı meydana gelir. Alışılmış çizelgenin aksine bu kez kadınlar kocalarını kaçırmışlardır.

Amazonlar savaşı. Euphorinos'un kıvrımlı testisi. Arezzo, Museo archeologico.
Amazonlar savaşı. Euphorinos’un kıvrımlı testisi. Arezzo, Museo archeologico.

Yunanlıların, Amazonları ve onların erkeklerle ilişkilerini tasavvur edebilmek üzere oluşturdukları modeller içinde Herodotos’un anlatısı normallikten en az ayrılandır. Çünkü genelde Amazonlar evliliği reddederler. Herakles’in (Apollodoros, II, 5-9) Amazonların kraliçesinden kusursuz savaşçılığın simgesi olan (sumbolon) kemeri (zôster) alma çabası anlamlıdır. Oysa yeni evli bir kadın için, bu kemerin kocası tarafından gerdek gecesi çıkarılışı, kadınlık hayatının doruğuna (telos) ulaşmayı simgeler. Evlilik dışında düşünülen Amazonların erkeklerle ilişkisi, erkeklerin boyunduruk altına alınışı olarak hayâl edilmiştir. Diodoros’a göre (III, 52 vd.) Amazon toplumu Yunan toplumunun tam tersidir: Savaşan ve yöneten kadınlardır, erkekler yün eğirir ve çocuklarla ilgilenir. Bazen erkekler daha fazla ezilir (a.g.y., II, 45): Küçük erkek çocuklar ileride savaşmasınlar diye sakat bırakılır, aynı biçimde, kız çocuklarının da, ileride ok atarken kendilerine engel olmasın diye sağ memeleri dağlanır. Bu sakatlama tamamıyla bir dilsel yaratıdır (Yunanlılar “a-mazôn” sözcüğünü “göğüssüz” diye anlarlardı); çünkü bu durumun resimli tasviri yoktur Ye ancak İÖ V. yüzyılda, fiziksel akılcılığın ideolojiye hizmet ettiği Hippokrates’in bir metninde ortaya çıkar: “Sauromat kadınlarının sağ memeleri bütün güç ve gelişim omza ve kola yönelsin diye dağlanırdı” (Havalar, Sular ve Yerler Üzerine, 17). Kimi yazarlar da Amazon topluluğunu tamamen erkeksiz bir toplum olarak tasavvur eder: Bu nedenle, soylarını sürdürebilmek için Amazonlar yılda bir kere civar köylerdeki erkeklerle birleşirler; doğan çocuklardan yalnızca kız olanları alıkoyarlar (Strabon, XL 5-1). Bu birleşme, eşin tanınmamasını sağlayacak koşullarda “‘karanlıkta ve rastlantısal olarak” gerçekleşir. Oysa bir başka ihlâl: İskitlerle açık havada ve gündüz birleşirler. Bu örnekler, Amazonların erkeklerle ilişkilerinin evlilik dışı ve genelgeçer kuralların dışında, sapkın olduğunu göstermenin iki simetrik yoludur. Oysa “gerçek kadınlar”, tohumlarını eksinler ve bu erkek bitki onların ölümünden sonra soylarını devam ettirsin diye “tarla-karınlarını” erkeklere sunarlar; Amazonlar ise -bir başka erkek düşü- erkeklerden tohumlarını çalarlar ve bunları kendi amaçları için kullanırlar: Onların izinden yürüyecek ve erkeklerin düzenini tehdit etmeyi sürdürecek kız çocukları doğurmak için.

Jeannie CARLIER, Ecoles des ha u tes etudes en sciences social es’ da araştırma yöneticisi (Eski Yunan)

Çeviri: Lale ARSLAN

KAYNAKÇA
“Amazones” makalesi, ROSCHER, Ausführliches Lexicon …, I. l. kol. 268 -280. BENNET, F.-M., Religious Cults associated with the Amazons (Tez. Columbia), New York, 1912. BERGMANN, F. G.. Les Amazones dans , Histoire et la fable, Colmar, tarihsiz. BOTHMER. VON. Amazons in Greek Art. Oxford, 1957. IMHOOF-BLUMER. F.. Amazons on Greek Coins, 2. cilt, 1909.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s